English version: How the Sky Started Talking About You
Trong phần lớn lịch sử, bầu trời là một văn bản về nhà vua. Mãi về sau, và do tình cờ, bầu trời mới thành văn bản về từng người.
Đó là phần mà mục tử vi trên báo giấu đi. Một cột “cung hoàng đạo của bạn” trông như một niềm tin dân gian có từ lâu. Thực ra nó là mảnh còn sót lại của một hệ thống kỹ thuật do các học giả cung đình dựng nên, được mang qua ba đế chế, dịch hai lần, rồi năm 1930 bị rút gọn thành biến duy nhất mà một tờ báo in được cho mọi người.
Phần còn lại của bài là lịch sử đó, rồi đến những gì hệ thống này quy định: các hệ quy chiếu, phép tính, những mặc định mà người hành nghề tranh cãi, và các thử nghiệm đã trả lời câu hỏi nó có dự đoán được gì không.
Bản ngắn Hai nghìn năm đầu, bầu trời là hệ thống cảnh báo cho nhà vua. Babylon chia nó thành mười hai cung cho tiện tính, Alexandria viết ra luật đọc, Rome vừa cấm vừa dùng, Baghdad sao chép lại, và năm 1930 một tờ báo chỉ giữ lại cung Mặt Trời. Cái còn lại là một đặc tả: hai hệ quy chiếu, một bộ công thức, vài mặc định không được nêu, và không có hiệu ứng dự đoán nào đo được.
Bốn nghìn năm trong tám mốc: chấm đỏ là mốc rút hệ thống xuống còn một con số
Bầu trời như một văn bản quốc gia
Các học giả Babylon quan sát bầu trời cho nhà vua và ghi lại những gì họ thấy dưới dạng điềm. Bộ sưu tập đó là Enuma Anu Enlil, bảy mươi tấm bảng về các hiện tượng trên trời và hệ quả của chúng, được biên soạn trong thiên niên kỷ thứ nhất TCN từ tư liệu cũ hơn nhiều thế kỷ [1]. Nguyệt thực không nói về tuần của bạn. Nó nói về ngai vàng, mùa màng, quân đội, và việc triều đại có sống qua năm đó hay không.
Logic giống với điềm gan và điềm chim: một sự kiện hiếm là một thông điệp, và học giả phải biết đó là thông điệp gì. Đây chưa phải chiêm tinh, vì chưa có lá số và chưa có cá nhân. Có một dấu hiệu, và có một nhà vua cần được báo trước.
Vòng tròn được làm tròn thành mười hai
Khoảng thế kỷ thứ năm TCN, các nhà thiên văn Babylon làm một việc mà về sau trở thành phép làm tròn quan trọng nhất trong lịch sử bộ môn này: chia đường hoàng đạo thành mười hai phần bằng nhau, mỗi phần 30 độ, và lấy tên các chòm sao gần đó đặt cho từng phần [3].
Lý do là số học, không phải quan sát. Sáu mươi là cơ số tiện dụng, mười hai chia hết sáu mươi, và ba mươi độ mỗi cung khiến mọi vị trí thành một con số mà người ghi chép viết được mà không cần bảng tra. Bản thân các chòm sao không đều nhau và không phải mười hai: đường hoàng đạo đi qua mười ba chòm sao theo Liên đoàn Thiên văn Quốc tế, và Mặt Trời ở trong Scorpius khoảng 18 ngày, trong khi ở cung bên cạnh chỉ khoảng 7 ngày [13].
Có toạ độ là tính ra mọi thứ, và tính ra rồi thì tính cho bất kỳ ai. Lá số cá nhân cổ nhất còn lại là một tấm bảng chữ hình nêm từ Babylon, ghi năm 410 đến 409 TCN [2]. Ai đó đã lấy logic điềm vốn dành cho nhà vua và hướng nó vào thời điểm sinh của một người. Cách đọc cá nhân ra đời sau cách đọc quốc gia, điều đáng nhớ mỗi khi có người nói chiêm tinh từ xưa đã nói về tính cách.
Alexandria viết ra ngữ pháp
Hệ thống như ngày nay được lắp ráp trong thế giới Hy Lạp hoá, bằng tiếng Hy Lạp, trong những thế kỷ quanh Công nguyên. Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ thứ hai, là quyển sách còn lại: cung, hành tinh, nhà, góc chiếu, và luật rằng một vị trí được đọc theo hành tinh (cái gì), cung (theo kiểu nào), nhà (ở đâu) [4].
Ngữ pháp đó không đổi trong mười tám thế kỷ. Vì vậy một quyển sách hiện đại và một mảnh giấy cói cổ có thể mô tả cùng một lá số; và vì vậy mà các bất đồng ổn định: ngữ pháp cố định, mọi thứ tranh cãi về sau đều là mặc định.
Bị cấm ở nơi công, được dùng ở nơi kín
Rome là nơi mô thức còn tồn tại đến nay trở nên rõ ràng. Năm 139 TCN, pháp quan Gnaeus Cornelius Hispallus trục xuất những người Chaldea khỏi thành phố và buộc họ rời Ý trong mười ngày; họ lại bị trục xuất năm 33 TCN [5]. Cũng các nguồn đó ghi rằng Augustus sinh dưới cung Ma Kết, công bố lá số của mình, và đưa hình cung này lên đồng tiền; còn Tiberius giữ nhà chiêm tinh Thrasyllus đủ gần để hỏi về chuyện kế vị [5].
Bị cấm ở nơi công, được dùng ở nơi kín. Thế kỷ nào cũng lặp lại cách sắp xếp này, kể cả thế kỷ có tờ báo in mục tử vi và công ty công nghệ chạy API tử vi.
Con đường sang đông và con đường quay lại
Hệ thống sống sót nhờ di chuyển. Tư liệu Hy Lạp đến Ấn Độ dưới dạng Yavanajataka, một tác phẩm tiếng Phạn thế kỷ thứ hai hoặc thứ ba, nơi từ vựng Hy Lạp bước vào thiên văn Ấn Độ [6]. Nó đến Baghdad trong thế kỷ tám và chín, nơi Abu Ma’shar viết những quyển sách mà châu Âu Latinh về sau học theo [7]. Nó quay lại châu Âu qua các bản dịch ở Toledo thế kỷ mười hai, rồi vào chương trình đại học thời trung cổ.
Con đường khác, con đường đến Việt Nam
Con đường quan trọng với tài liệu gốc của bài này thì riêng, và nó đi qua lịch chứ không qua bầu trời.
Can chi là một hệ đếm: sáu mươi tên năm, ghép từ mười thiên can và mười hai địa chi, đi về phía đông cùng lịch hành chính [20]. Nó không cần vị trí trên bầu trời. Nó cần một ngày, và cỗ máy đổi ngày đó sang năm âm lịch, đúng việc mà một nha lịch tồn tại để làm.
Tử Vi Đẩu Số là lá số cá nhân dựng trên nền lịch đó. Nó được truyền thống gán cho Trần Đoàn thời Tống, và nó là một hệ tính toán: mười hai cung, mười bốn chính tinh, tất cả đặt từ ngày sinh âm lịch, giờ sinh và giới tính [8]. Nó không quan sát gì cả. Nó tính.
Vì vậy người Việt gặp hai hệ gần như không có gì chung ngoài giả định rằng ngày tháng mang ý nghĩa. Một hệ đọc hành tinh trên hoàng đạo và cần đến phút sinh. Hệ kia đọc lịch và cần năm sinh. Tài liệu gốc của bài có cả hai hệ, nên nó có hai nửa không dùng chung từ vựng.
Định dạng năm 1930 giữ lại gì: một biến trong một hệ thống vốn cần đến phút sinh mới hoạt động
1930: tờ báo bỏ đi hệ thống
Chiêm tinh đại chúng hiện đại bắt đầu bằng một nhiệm vụ làm báo. Tháng 8 năm 1930, Sunday Express cần một bài cho dịp công chúa Margaret chào đời, nhà chiêm tinh R. H. Naylor viết một bản dự báo, và tờ báo nhận ra độc giả muốn thêm. Mục cung hoàng đạo ra đời sau đó, và vẫn là định dạng đến nay [9].
Định dạng đó ném đi gần như toàn bộ hệ thống. Một lá số đầy đủ cần mười thiên thể, mười hai nhà, các góc chiếu giữa chúng và bốn góc, tức cần ngày sinh, giờ sinh đến phút và nơi sinh. Một mục trên báo chỉ cần ngày. Nó giữ lại biến duy nhất in được cho mọi người, và bỏ đi các hệ quy chiếu, các nhà, các góc, cùng mọi lý do khiến hệ thống từng đòi hỏi độ chính xác.
Cái giá của việc rút gọn Lá số đầy đủ cần ngày, phút và nơi sinh. Mục báo chỉ cần ngày. Định dạng năm 1930 giữ phần nhỏ nhất có thể và bỏ đi mọi thứ khiến phần còn lại tính được, nên hai người tranh cãi về chiêm tinh thường không thống nhất được họ đang tranh cãi về cái gì.
Những từ dùng trong bài
| Từ | Nghĩa trong bài này |
|---|---|
| hoàng đạo | đường Mặt Trời đi qua bầu trời trong một năm, cũng là đường các hành tinh bám theo |
| cung hoàng đạo | hoàng đạo chia thành mười hai phần 30 độ, đặt tên theo chòm sao |
| cung nhiệt đới | chia từ điểm xuân phân, cách phương Tây dùng |
| cung thiên văn | chia theo các ngôi sao, cách Vệ Đà dùng |
| tuế sai | dao động rất chậm của trục Trái Đất, kéo điểm xuân phân lùi 50,29″ mỗi năm |
| ayanamsa | khoảng cách đo được giữa hai điểm không, 24°13′ vào năm 2026 |
| lá số | bản đồ vị trí các thiên thể tại thời điểm và nơi sinh |
| nhà | một trong mười hai phần của ngày, mỗi phần ứng với một lĩnh vực đời sống |
| cung Mọc | độ đang mọc ở chân trời phía đông vào phút sinh |
| góc chiếu | góc giữa hai thiên thể mà cách đọc coi là một quan hệ |
| lịch thiên văn | bảng hoặc thư viện cho biết mỗi thiên thể ở đâu vào một thời điểm |
| can chi | chu kỳ sáu mươi năm từ mười can và mười hai chi |
| nạp âm | ngũ hành gắn với từng năm trong chu kỳ đó |
| cung phi | con số từ năm sinh và giới tính, chia người thành tám nhóm |
| canh giờ | mười hai khung hai giờ trong ngày của người Việt |
Cùng mười hai tên, hai điểm bắt đầu, cách nhau 24°13′ năm 2026 và rộng thêm mỗi năm
Hai điểm không
Chiêm tinh phương Tây dùng cung nhiệt đới: 0° Bạch Dương là điểm xuân phân, nơi Mặt Trời cắt xích đạo trời vào tháng Ba. Mười hai cung là mười hai phần 30° bằng nhau tính từ điểm đó, quy ước thế kỷ thứ năm ở trên, không phải các chòm sao [3].
Truyền thống Vệ Đà dùng cung thiên văn: cố định theo các ngôi sao. Khoảng cách giữa hai điểm không là ayanamsa, và nó tăng vì điểm xuân phân di chuyển: tuế sai kéo nó lùi 50,29 giây cung mỗi năm, tức một độ mỗi 71,6 năm [11].
Phép tính đáng làm một lần: 50,29″ mỗi năm × khoảng 1.700 năm ≈ 85.493″ ≈ 23,7°. Giá trị Lahiri công bố cho năm 2026 là khoảng 24°13′, cùng con số nhưng tính cẩn thận hơn [12]. Vậy Mặt Trời ở 10° Kim Ngưu theo nhiệt đới nằm ở khoảng 15° Bạch Dương theo thiên văn, và người sinh ngày 20 tháng 5 là Kim Ngưu với hệ này và Bạch Dương với hệ kia. Không hệ nào nói dối. Chúng đang báo cáo hai hệ quy chiếu khác nhau.
Cùng tuế sai giải thích cuộc tranh cãi cứ vài năm lại nổi lên. Mười hai cung Babylon được vẽ theo bầu trời thế kỷ thứ năm TCN. Hai nghìn năm sau, các cung đã trôi khoảng 29° so với chòm sao mang tên chúng, và hoàng đạo giờ đi qua mười ba chòm sao [13].
Lá số là một bộ dữ liệu
Mỗi lá số là cùng một đối tượng năm lớp: hành tinh (cái gì), cung (theo kiểu nào), nhà (ở đâu), các góc chiếu giữa chúng, và bốn góc của lá số [4].
| Lớp | Trả lời | Thay đổi theo |
|---|---|---|
| Thiên thể | loại năng lượng: bản sắc, cảm xúc, tư duy, ham muốn, hành động | chủ yếu là ngày sinh |
| Cung | theo kiểu nào | ngày sinh, trừ Mặt Trăng |
| Nhà | ở đâu trong đời sống | giờ và nơi sinh |
| Góc chiếu | phần nào của lá số nói với phần nào | ngày sinh, thêm giờ với Mặt Trăng |
| Bốn góc | khung của lá số: ASC, DSC, MC, IC | giờ sinh, đến từng phút |
Mười hai cung là lưới 3×4: bốn nguyên tố, ba tính chất.
| Khởi xướng | Kiên định | Biến đổi | |
|---|---|---|---|
| Lửa | Bạch Dương | Sư Tử | Nhân Mã |
| Đất | Ma Kết | Kim Ngưu | Xử Nữ |
| Khí | Thiên Bình | Bảo Bình | Song Tử |
| Nước | Cự Giải | Bọ Cạp | Song Ngư |
Có hai điều rút ra mà không cần diễn giải. Số lượng nguyên tố trong lá số lấy từ các hành tinh cá nhân cộng cung Mọc, nên lá số nặng một nguyên tố thì nói được năng lượng tập trung ở đâu. Và nhà trống là bình thường: mười thiên thể không lấp đầy mười hai nhà, ai cũng có ít nhất hai nhà trống, phổ biến là bốn đến sáu [15]. Nhà trống không chết; đọc nó qua chủ quản của cung, tức xem hành tinh chủ quản đang nằm ở nhà nào. Quy tắc này là thứ hữu ích nhất trong tài liệu gốc, vì nó đổi “không có gì ở đây” thành “hãy nhìn chỗ khác”.
Cung Mọc không phải một thiên thể, nó là giao điểm: nơi hoàng đạo gặp chân trời phía đông vào phút sinh
Phép tính, và cái giá của nó
Vị trí hành tinh lấy từ lịch thiên văn. Swiss Ephemeris là bản mở tiêu chuẩn, dựng trên DE431 của JPL, đủ chính xác để yếu tố giới hạn là giờ sinh chứ không phải lý thuyết [10]. Riêng các góc không cần hành tinh: chúng là lượng giác cầu trên kinh tuyến địa phương.
Gọi \(\theta\) là giờ sao trung bình Greenwich tính bằng độ, \(\lambda\) là kinh độ nơi sinh (đông dương), \(\varepsilon\) là độ nghiêng hoàng đạo, \(\varphi\) là vĩ độ. Xích kinh của kinh tuyến là \(\mathrm{RAMC} = \theta + \lambda\), và
$$ \mathrm{MC} = \operatorname{atan2}\left(\sin \mathrm{RAMC},\ \cos \mathrm{RAMC}\cos\varepsilon\right) $$$$ \mathrm{ASC} = \operatorname{atan2}\left(\cos \mathrm{RAMC},\ -\!\left(\sin \mathrm{RAMC}\cos\varepsilon + \tan\varphi\sin\varepsilon\right)\right) $$Cả hai đều cần atan2 đúng góc phần tư và đều tính bằng độ. Code Python và cách kiểm chứng bằng PyEphem [14] nằm trong bản
tiếng Anh của bài; ở đây chỉ cần một câu: giờ sinh không phải tuỳ chọn, vì các góc quay theo tốc độ của
bầu trời, 360° mỗi 23 giờ 56 phút, tức khoảng một độ mỗi bốn phút. Một giờ sinh sai không làm mờ lá số, nó
thay lá số bằng lá số khác.
| Dữ liệu | Quyết định điều gì | Sai thì hỏng ra sao |
|---|---|---|
| ngày | Mặt Trời đến Diêm Vương, phần lớn góc chiếu | gần như không sao |
| giờ | ASC, MC, cả mười hai nhà, cung của Mặt Trăng | lá số không còn là của bạn |
| nơi | dịch ASC vài độ | các độ sát ranh giới bị lật |
| múi giờ | dịch toàn bộ các nhà | im lặng, và là lỗi phổ biến nhất |
Những mặc định không được nêu
Phần lớn bất đồng giữa người hành nghề không nằm ở thiên văn. Nó nằm ở các mặc định mà tài liệu gốc nêu rõ còn bản phổ thông thì không.
| Mặc định | Lựa chọn | Hệ quả |
|---|---|---|
| Hệ chia nhà | Whole Sign, Placidus, chia đều | một hành tinh trước ASC trong cùng cung nằm ở nhà 1 hay nhà 12 [15] |
| Ayanamsa | Lahiri, Raman, KP | mọi vị trí thiên văn dịch khoảng một độ |
| Orb | 3° đến 10° tuỳ góc chiếu | có góc chiếu nào tồn tại hay không |
| Chủ quản | truyền thống hay hiện đại | Bọ Cạp do Hỏa tinh hay Diêm Vương, đọc ra khác |
| Nạp âm | ngoại lệ truyền thống | một năm Hoả lại hành xử như Thuỷ |
Một đặc tả không nêu mặc định của mình thì không phải đặc tả, mà là một cảm giác. Tài liệu gốc nêu chúng. Đó là khác biệt giữa nó và một mục báo, và cũng là lý do hai người giỏi nghề có thể đọc ra hai kết quả khác nhau từ cùng một giờ sinh mà không ai nói sai.
Các thử nghiệm đã kết luận gì
Bằng chứng nói gì Cùng một bản mô tả hợp với tất cả mọi người, người hành nghề ghép lá số đúng ngang mức ngẫu nhiên ngay cả với đặc điểm dễ, và 15.000 người cho thấy ngày sinh không ảnh hưởng tính cách hay năng lực. Bốn nghiên cứu dưới đây là lý do câu hỏi thực nghiệm không còn mở.
Forer, 1949. Ba mươi chín sinh viên làm một bài trắc nghiệm tính cách và nhận một bản mô tả riêng. Mọi bản mô tả giống hệt nhau, mười ba câu chung. Gần như tất cả sinh viên đánh giá nó đúng với mình [16]. Đây là hiệu ứng Barnum: câu chung chung thấy như riêng vì người đọc tự điền chi tiết.
Carlson, 1985. Một thử nghiệm mù đôi đăng trên Nature, thiết kế cùng với các nhà chiêm tinh để họ không thể nói nó thiên vị. Họ tự đặt ngưỡng: giả thuyết chiêm tinh được ủng hộ nếu họ ghép lá số với hồ sơ tính cách đúng 50 phần trăm ở cả hai phần [17]. Kết quả phần một là 0,34 trong khi mức ngẫu nhiên là 0,33; phần hai là 0,446 so với 0,200 của nhóm đối chứng, vẫn dưới ngưỡng của chính họ.
Dean và Kelly, 2003. Một tổng quan trên Journal of Consciousness Studies, phân tích gộp hơn bốn mươi nghiên cứu có đối chứng: người hành nghề không làm tốt hơn ngẫu nhiên ngay cả ở việc đơn giản nhất, dự đoán hướng ngoại, và những người nhận có năng lực tâm linh cũng không khá hơn [18]. Cùng bài báo báo cáo một thử nghiệm lớn với những người sinh cách nhau dưới năm phút, trường hợp mạnh nhất cho giả thuyết thời điểm sinh, và không tìm thấy sự giống nhau nào ngoài ngẫu nhiên.
Hartmann, Reuter và Nyborg, 2006. Hai mẫu lớn, tổng cộng 15.000 người, với tính cách và trí tuệ được đo chứ không tự khai. Không có quan hệ giữa ngày sinh và cả hai. Không có tác động của cung Mặt Trời, nguyên tố, hay giới tính chiêm tinh. Hai tác động mùa vụ nhỏ dưới một điểm IQ không sống sót sau khi hiệu chỉnh cho số lần kiểm định [19].
Điều các thử nghiệm không kết luận: lá số có phải thứ dễ chịu để đọc, một từ vựng hữu ích để nói về tính cách, hay một thực hành văn hoá đáng giữ. Đó không phải câu hỏi thực nghiệm.
Phần tử vi
Nửa sau của tài liệu gốc là một hệ khác với đầu vào khác: năm âm lịch, không phải bầu trời tại phút sinh.
Can chi là chu kỳ 60 năm, mười thiên can ghép mười hai địa chi [20]. Năm đổi vào Tết, không phải 1 tháng 1, nên người sinh tháng 1 hoặc đầu tháng 2 cần ngày âm lịch chứ không phải ngày dương. Mỗi cặp can chi mang một nạp âm, nên hai người cùng chi có thể khác hành. Cực của can quyết định chiều đại vận, nên cùng một lá số được đọc khác nhau cho nam và nữ ở một số trường phái.
Cung phi là số học thuần trên năm sinh âm lịch và giới tính. Lấy hai số cuối của năm, cộng lại, rút về một chữ số, gọi là \(r\). Sinh trước 2000: nam \(= 10 - r\), nữ \(= r + 5\). Sinh từ 2000: nam \(= 9 - r\), nữ \(= r + 6\). Rút gọn lần nữa; kết quả 5 thành Khôn với nam và Cấn với nữ. Con số ứng với một quẻ, các quẻ chia thành nhóm đông và tây, và đó là cơ sở của bảng hợp tuổi theo bát trạch [21].
Ví dụ, nam sinh 1990: \(r = 9\), nên \(10 - 9 = 1\), Khảm, nhóm đông. Nữ sinh 1990: \(r = 9\), nên \(5 + 9 = 14 \to 5\), thành Cấn, nhóm tây. Cùng năm, khác nhóm, và đó là toàn bộ cơ sở của bảng hợp tuổi.
Canh giờ là mười hai khung hai giờ, từ Tý 23:00 đến 01:00 đến Hợi 21:00 đến 23:00, chỗ duy nhất mà cách tính Việt Nam khớp với đồng hồ 24 giờ của chiêm tinh phương Tây, với cùng độ nhạy: giờ sinh không chắc thì lệch một canh.
Đổi ngày là phần duy nhất cần code. Dùng thuật toán âm lịch Việt Nam của Hồ Ngọc Đức, tính sóc và kinh độ Mặt Trời rồi chọn tháng nhuận theo đúng quy tắc mà cơ quan lịch dùng [22]. Đừng tự viết lại từ một bài blog: quy tắc tháng nhuận có một chỗ tinh tế mất cả buổi chiều mới thấy.
Vì sao vẫn giữ tài liệu này
Vì một đặc tả tự ghi rõ giới hạn của mình là thứ đáng giữ. Lá số cho một từ vựng chung để nói về tính khí: “Hoả tinh ở nhà mười hai” là cách nén của “cơn giận không được nói ra”, và câu đó hữu ích trong một cuộc trò chuyện dù thiên văn phía sau không đúng.
Phần kết của tài liệu gốc nói đúng điều đó. Nó ghi rằng chiêm tinh và tử vi không có cơ sở khoa học, rằng các mô tả đủ chung để hợp với bất kỳ ai, rằng các trường phái bất đồng từ hệ chia nhà đến ngoại lệ nạp âm, và rằng hai người có hợp nhau hay không phụ thuộc vào cách họ đối xử với nhau nhiều hơn vào vị trí các thiên thể lúc họ sinh.
Đó là cái kết tốt hơn phần lớn sách giáo khoa. Phần kỹ thuật đáng quan tâm chính là đặc tả: các hệ quy chiếu, phép tính, các mặc định, và các thử nghiệm. Phần còn lại là quyết định xem làm gì với một hệ thống tính được, nhất quán nội tại, và rỗng về thực nghiệm.
References
[1] LMU, Enūma Anu Enlil Ištar (EAE 50–68): bản điện tử của bộ điềm thiên văn, cấu trúc bảng và quan hệ với các bộ điềm cũ hơn.
[2] Center for Hellenic Studies, Masterpieces of Ancient and Medieval Astrology: lá số cổ nhất còn lại, một tấm bảng Babylon ghi năm 410 đến 409 TCN.
[3] Wikipedia, Zodiac: mười hai cung 30 độ như một quy ước Babylon, về sau gắn vào điểm xuân phân trong hệ nhiệt đới.
[4] Ptolemy, Tetrabiblos: sách thế kỷ thứ hai cố định ngữ pháp đọc gồm cung, hành tinh, nhà và góc chiếu.
[5] William Smith, Astrologia (A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, 1875): sắc lệnh năm 139 TCN trục xuất người Chaldea, lần trục xuất năm 33 TCN, và việc Augustus sinh dưới cung Ma Kết.
[6] Wikipedia, Yavanajataka: tác phẩm tiếng Phạn thế kỷ thứ hai hoặc thứ ba, nơi tư liệu chiêm tinh Hy Lạp vào thiên văn Ấn Độ.
[7] Wikipedia, Astrology in medieval Islam: phong trào dịch thuật thời Abbasid, các sách của Abu Ma’shar, và con đường quay lại châu Âu Latinh.
[8] Wikipedia, Zi Wei Dou Shu: mười hai cung và mười bốn chính tinh, tính từ ngày âm lịch, và truyền thống gán cho Trần Đoàn.
[9] The Independent, The bizarre story behind Princess Margaret and modern horoscopes: nhiệm vụ năm 1930 dẫn đến mục tử vi của R. H. Naylor và định dạng cung Mặt Trời hiện đại.
[10] Astrodienst, The Swiss Ephemeris: lịch thiên văn dựng trên DE431 của JPL, và là bản tham chiếu của phần lớn phần mềm trong lĩnh vực.
[11] Wikipedia, Axial precession: tuế sai 50,29 giây cung mỗi năm, một độ mỗi 71,6 năm.
[12] Astrodienst Astrowiki, Ayanamsha: khoảng lệch giữa hai điểm không nhiệt đới và thiên văn, cùng các hệ định nghĩa.
[13] NASA Space Place, Constellations and the Calendar: mười ba chòm sao mà hoàng đạo đi qua, độ rộng không đều, và lý do mười hai cung là quy ước.
[14] Brandon Rhodes, PyEphem: bản cài đặt độc lập dùng để đối chiếu giờ sao và đặt cung Mọc lên chân trời.
[15] Astrodienst Astrowiki, House system: Whole Sign, Placidus và các cách chia khác, cùng các trường hợp một hành tinh đổi nhà.
[16] Bertram R. Forer, The fallacy of personal validation (Journal of Abnormal and Social Psychology, 44, 1949): ba mươi chín sinh viên, một bản mô tả duy nhất, gần như tất cả cho là đúng.
[17] Shawn Carlson, A double-blind test of astrology (Nature, 318, 1985): ngưỡng 50 phần trăm do các nhà chiêm tinh tự đặt, kết quả 0,34 so với 0,33 ngẫu nhiên.
[18] Geoffrey Dean và Ivan W. Kelly, Is astrology relevant to consciousness and psi? (Journal of Consciousness Studies, 10, 2003): phân tích gộp hơn bốn mươi nghiên cứu có đối chứng.
[19] Peter Hartmann, Martin Reuter và Helmuth Nyborg, The relationship between date of birth and individual differences in personality and general intelligence (Personality and Individual Differences, 40, 2006): 15.000 người, không có tác động của ngày sinh, cung Mặt Trời, nguyên tố hay giới tính chiêm tinh.
[20] Wikipedia, Sexagenary cycle: chu kỳ sáu mươi năm can chi và nạp âm gắn với mỗi cặp.
[21] WOFS, How to calculate your Kua number: công thức Bát Trạch, kể cả mốc Tết và trường hợp kết quả bằng năm.
[22] Hồ Ngọc Đức, Vietnamese lunar calendar algorithm: phương pháp tính sóc và kinh độ Mặt Trời dùng trong phần lớn bản cài đặt mở, kể cả việc chọn tháng nhuận.